Droogte en verdroging

Door klimaatverandering neemt de kans op extreem weer toe. Ook op langdurige droge periodes. Bovenop al bestaande problemen kan de natuur ernstig lijden onder deze droogte. Kwetsbare plant- en diersoorten lopen extra gevaar doordat leefgebieden verdrogen. Ook neemt de kans toe op andere negatieve effecten zoals achteruitgang van waterkwaliteit, meer invasieve exoten, verzilting, boomziektes en natuurbranden. Door droogvallende veengronden daalt de bodem en komt veel koolstofdioxide vrij. Oplossing voor deze verdrogingsproblemen vraagt een fundamentele aanpak: een andere ruimtelijke inrichting van Nederland.

 

Niet afvoeren maar vasthouden

Om verdroging tegen te gaan moet onze waterhuishouding anders worden ingericht, zodat water minder makkelijk wordt afgevoerd, maar juist langer wordt vastgehouden. Juist in het voorjaar vergt dit een andere houding van vooral waterschappen en agrariërs: grootschalig verlagen van de waterpeilen voor een grotere draagkracht van de bodem is in droge jaren funest. Het verlies aan kostbaar water is daarna nauwelijks meer aan te vullen. Daarom zijn meer structurele maatregelen nodig, zoals het langer vasthouden van water na de winter, een hoger peil in en rondom natuurgebieden en het verplaatsen van teelten van gewassen met een hoge watervraag van hooggelegen gronden naar gebieden waar extra wateraanvoer uit de rivieren mogelijk is. Dit sluit aan bij het advies van de Commissie Stikstof (‘Remkes’) in juni 2020: “Niet alles kan overal”.

Voor de korte termijn helpt het dicht zetten van stuwen en het uitstellen van maaien van waterplanten om de waterstanden zo lang mogelijk hoog te houden.
 


 

Bufferzones

Natuurlijke klimaatbuffers kunnen een rol spelen bij het vasthouden van water door sponswerking, maar dat is niet genoeg om langdurige droogte op te vangen. Bufferzones rond natuurgebieden met hogere waterstanden kunnen helpen, onder meer door van daaruit duurzaam grondwaterreserves op te bouwen. Deze zones kunnen daarnaast worden gebruikt voor bijvoorbeeld natuurinclusieve landbouw en recreatie. Naast biodiversiteit en voldoende water voor de natuur kunnen deze zones ook bijdragen aan het terugdringen van stikstofoverlast rond natuurgebieden en het reduceren of zelfs vastleggen van broeikasgassen in bodem en natuur. Er zijn inmiddels goede voorbeelden van klimaatbuffers die bijdragen aan het voorkómen van verdroging.

 

Evenwichtige verdeling

Tijdens droge periodes heeft ook de landbouw veel extra water nodig om gewassen te beregenen. Zolang de (grond)watervoorraad niet voldoende is voor de watervraag van landbouw én natuur, vragen de natuurorganisaties om te sturen op een evenwichtige verdeling van het (grond)water, vooral in de kritische droge maanden. Zuinig en slim watergebruik en het waterbeheer zo inrichten dat er voldoende water in tijden van droogte blijft.

 

Meer lezen: